دژ ده نمک

دژ ده نمک

آثار و بناهاى تاریخى و جاذبه‌هاى گردشگری:

به خاطر پیشینه تاریخى سکونت در روستاى تاریخی ده نمک و همچنین واقع شدن در مسیر جاده ابریشم،  آثار به جای مانده از دوره‌های گذشته قلعه ها و تپه‌هایی است که در سطح روستای ده نمک  به صورت چشم گیری به چشم می‌خورد. این قلعه ها نمایانگر وجود تمدن  در دوره‌های باستان در این روستا است که دارای قدمت چند هزار ساله می‌باشند و به سبب موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن در مسیر تهاجم و لشگر کشی‌های اقوام مختلف، این قلعه ها ویران شده و بقایای برخی ازآن‌ها به صورت تپه‌های خاکی نمایان است.

مهم‌ترین قلعه های روستای تاریخی و گردشگری ده نمک  عبارتند از:

  1. قلعه گبری
  2. قلعه خرابه
  3. قلعه محمد آباد
  4. قلعه حسین آباد
  5. قلعه عباس آباد

قلعه های روستای ده نمک :

صنیع‌الدوله در سفرنامه مراجعت ناصرالدین قاجار از خراسان می‌نویسد:

پس از طی مسافتی به روستای ده نمک می‌رسیم که در کتب قدیم به نام قریه الملح از آن یاد شده وعرب‌ها آن را قصر الملح  نیز خوانده‌اند. ده نمک قلعه مدوّری دارد تقریباً به ارتفاع بیست ذرع دیوار آن گبری و مدخل قلعه رو به مشرق و خندق و پل داشته است. آب ده نمک از رودخانه است و سر چشمه آن واقع در لزوزه خاک فیروزکوه از کوهی در طرف شمال موسوم به رُهمه می­باشد. از سرچشمه سه فرسخ است. در خارج قلعه ده و در این سنوات بعضی­ها خانه ساخته و در آن‌ها مسکن گرفته­اند.

روستای ده نمک یکی از منزلگاههای مهم مسیر جاده ابریشم بوده که دارای قدمتی از دوران قبل از اسلام تاکنون میباشد و در کتب قدیمه از آن به عنوان قریه الملح یا قصرالملح یاد شده است. روستای ده نمک دارای مجموعه بناهای قدیمی در ارتباط با جاده ابریشم (خراسان) هستند که عبارتند از:

  • (دژ) قلعه مرتبط با دوره اشکانی
  • کاروانسرای تخریب شده متعلق به دوران قبل و بعد از اسلام
  • کاروانسرای قرون میانی اسلام
  • کاروانسرای صفوی؛
  • یخچالها یا آب انبارها مربوط به دوره ما قبل صفوی و صفوی.

یکی از این بناها که جنبه امنیتی این ایستگاه را بازگو میکند دژ یا قلعه ده نمک میباشد.

دژ ده نمک در روستای ده نمک و در کنار جاده قدیمی گرمسارسمنان و به فاصله ۵۰ متری جنوب شرقی کاروانسرای صفوی ده نمک واقع شده است. بنایی تقریباً مدور با قطر داخلی ۵۵ مترو دیوار به ارتفاع ۱۲ تا ۱۴متر و به ضخامت ۲متر تا نیم متر که به درستی آنرا دژ یا قلعه نامید . بنای فوق با خشت و چینه ساخته شده است. ورودی بنا در بخش شرقی آن واقع شده است، در حاشیه جنوبی بنا زائدهای چهارگوش دیده میشود که احتمالاً به صورت برج و یا به عنوان بستری جهت ایجاد اتاقها و حجرهها دربخش فوقانی دژ عمل میکرده است.  دژ یا همان قلعه کبری روستای ده نمک از لحاظ پلان و شیوه ساخت به میزان زیادی قابل مقایسه با دژ پاده میباشد که هر دو در مسیر جاده ابریشم قرار گرفته اند و به احتمال زیاد هردوکاربری تدافعی و برقراری امنیت در این منطقه را به  عهده داشته اند . یخچالی نیز در حاشیه شمالغربی دژ قرار دارد که به سختی قدمت آن به قبل از اسلام میرسد ولی مطمئناً قدیمیتر از یخچال صفوی که در جنب کاروانسرای بالایی روستای ده نمک واقع  است که در نزدیکی آن قرار گرفته است و شاید از ارتفاع بلند دیوار دژ به عنوان دیوار سایه انداز یخچال استفاده میشده است

قلعه خرابه دوره قبل از اسلام

قلعه خرابه دوره قبل از اسلام

قلعه خرابه بناهای تاریخی دیگر روستای ده نمک:

 قلعه خرابه: در ضلع جنوبی دژ ده نمک یا همان قلعه گبری روستای ده نمک بنای قلعه دیگری که  آثار اندکی از ویرانه های یک قلعه قدیمی تر دیده میشود که به احتمال زیاد همزمان با بنای دژ ساخته شده است.

  • اطراف قلعه گودال عمیق و عریضی بوده که گرداگرد دژ را فرا گرفته و آن را خندق می نامند و در تمامی مدت سال پر از آب بوده تا دشمن نتواند به سهولت به داخل دژ دسترسی پیدا کند و اهالی از راههای زیرزمینی که در اطراف دژ به داخل قلعه ادامه داشته و بصورت مخفی میباشد خود را به داخل قلعه می رساندند. با توجه به سر حدی بودن قریه ده نمک در دوران قبل از اسلام به خصوص در زمان اشکانیان احتمال می رود این قلعه در زمان اشکانیان بنا گردیده باشد .
    این قلعه مستحکم که با خشتهای خام بزرگ ساخته شده تا اواسط دوره قاجاریه پا بر جا بود و پس از این تاریخ رو به ویرانی نهاده است به طوری که مرحوم صنیع الدوله در کتاب (مطلع الشمس) بدان اشاره می نماید در مواقع ظاهر شدن دشمنان، کشاورزانی که در اطراف روستا پراکنده و به کشاورزی و دامداری مشغول بودند گاهگاهی با نگاه کردن به قلعه متوجه پرچمی در بالای قلعه و یا با دود کردن آتش به وجود دشمن آگاهی پیدا می کردند یا پناه می گرفتند و یا از راههای زیرزمینی به داخل قلعه وارد می شدند

در کل منزلگاه ده نمک دارای مجموع های از بناها است که به گونه ایامنیت و شرایط لازم را برای مسافران و بازرگانان فراهم میکرد  و همگی رفت و آمد کاروانیان و داد و ستد را در ذهن انسان فرا میخوانند. تا چندی پیش در اطراف زیمن های این قلعه خرابه کشاورزان روستای ده نمک مشغول کشاورزی بوده و جنوب آن نیز ریل راه آهن تهران به خراسان عبور می کند در شمت غرب این دژ نیز چاههای قنات مزارع کاملا نمایان است