چگونگی تأثیرگذاری بناهای پایدار)اقلیمی( در بافت معماری روستای دهنمک
حسین قدس۱، احمد بهاریان۲، عاطفه شکری کارشناسی ارشد معماری، جهاد دانشگاهی استان سمنان، h.ghods@yahoo.com -2 کاردانی معماری جهاد دانشگاهی استان سمنان ، hessambaharian@gmail.com –3 کاردانی معماری، جهاد دانشگاهی استان سمنان ، sh.atefeshokri@gmail.com
پست الکترونیکی نویسنده hessambaharian@gmail.com
نام ارائه دهنده: احمد بهاریان
خالصه بررسی بافت تاریخی روستای ده نمک در استان سمنان :
هدف اصلی این مقاله بررسی بافت تاریخی روستای ده نمک)در استان سمنان( می باشد که روایتگر ویژگی های معماری، فرهنگی و دیرینه شناسی محیط آرام گرفته در آن است. مطالعه ده نمک و بافت های مشابه آن این مهم را یادآور می شود که ما در گذشته دارای چه تمدن و نظام مدیریتی-ارتباطی بوده ایم و در می یابیم آنچه امروزه به عنوان معماری پایدار و معماری سبز در علم معماری بدان توجه می شود در بافت های تاریخی ایران به وضوح قابل مشاهده میباشد. اما متأسفانه بدلیل عدم توجه کافی به بافت های قدیمی، این مناطق در معرض خطر ویرانی قرار گرفته و ده نمک نیز به عنوان یک روستای کهن با دارا بودن مجموعه ای ارزشمند از بنا های تاریخی نظیر کاروانسرا، یخچال، آب انبار و قلعه مبتال به همین معضل شده است. روش تحقیق بکار گرفته شده در این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی است. ابزار پژوهش نیز از نوع کتابخانه ای و مطالعات میدانی میباشد.
مقدمه
معماری بافت های تاریخی هر منطقه، بر اساس شرایط اقلیمی سازگار با آن منطقه مورد نظر بوده است. آب، باد، تابش خورشید و خاک در هر اقلیمی برای ساکنان آن معنای خاص خود را داشته اند و شکل ها و فرم های ویژه ای از معماری را به وجود آوردهاند. همچنین مصالح به کار رفته در بناها از مصالح موجود در منطقه)بومآورد( بوده است. این بافت ها به لحاظ معماری دارای نظم خاصی می باشند و گویای اعتقاد، سلیقه، مذهب و فرهنگ مردم عصر خویش هستند.
هنگامی که به بررسی بافت های تاریخی می پردازیم، همیشه یک رابطه منطقی میان فضای ساخته شده با محیط، اقلیم و طبیعت پیرامون می توان کشف نمود. فرانک لوید رایت معمار معروف قرن بیستم معتقد است در ماورای حقایق مسلم تاریخی، طبیعتی وجود دارد که صورت و حقیقت زندگی است.
اما امروزه بیشتر الگوهای ما از معماری غرب بوده و تقریباً در اقصی نقاط کشور معماری بناها به سمت برج های شیشه ای، آلومینیومی و … سوق داده می شود که به لحاظ شرایط اقلیمی و فرهنگی، در اکثر موارد با منطقه ناسازگار بوده و باعث اتالف انرژی در زمینه های گرمایشی و سرمایشی میشوند
معرفی روستای دهنمک
منطقه مورد بررسی در این مقاله در ایالت کومش)کومیسنا – قومس( واقع شده است. منطقه کومش یکی از ایالتهایی بوده است که نقش بسیار مهمی را در تاریخ سیاسی – فرهنگی ایران ایفا کرده است. نام کومش در متون هخامنشی و اشکانی کومیسنا ذکر شده و سه راه مهم در آن قرار داشته است. یک راه به سوی شرق)سرزمین باختر(، راهی به سوی شمال)گرگان و مازندران(و راهی به سوی غرب)ری( امتداد داشته است .
سرزمین کومش از سه بخش کوهستانی، دشت و کویر تشکیل شده است. دشت کومش به شکل یک نوار باریک و دراز به عرض تقریبی ۰۵-۰۵ متر و طول تقریبی ۲۵۵ کیلومتر به موازات رشته کوه البرز کشیده شده است. در سراسر طول نوار دشت کومش انبوهی از روستاها و مزارع به چشم می خورد. در جنوب این نوار کویرهای مرکزی ایران به طول تقریبی ۱۵۵۵ کیلومتر و عرض ۰۵۵ کیلومتر قرار دارند. روستای ده نمک در میان این نوار قرار دارد.این روستا در مختصات جغرافیایی ۰۲ درجه و ۰۰ دقیقه طول شرقی و ۰۰ درجه و ۱۰ دقیقه عرض شمالی در استان سمنان، شهرستان آرادان واقع شده است. فاصله ده نمک تا تهران ۱۰۰ کیلومتر، تا سمنان ۵۰ کیلومتر می باشد.اقلیم آن گرم و خشک است برای همین دارای بافتی متراکم و فشرده بوده است و تا حد امکان تالش شده است که سطح خارجی نسبت به حجم آن کم باشد .این تراکم و فشردگی مجموعه عالوه بر بحث امنیتی آن باعث ایجاد بیشترین سایه ممکن بر سطوح خارجی آنها شده است