ده نمک از زبان اعتماد السلطنه (محمد حسن خان اعتماد السلطنه )
وی در سال 1050 قمری در کتاب مطلع الشمس اینگونه به توصیف روستا می پردازد.
ده نمک قلعه مدوری دارد به ارتفاع بیست ذرع. دیوار آن گبری و مدخل قلعه رو به مشرق و خندق و پل دارد. کاروانسرای شاه عباسی در ده نمک است مربع متساوی الاضلاع که در هر طرف شش اطاق و یک ایوان دارد و ایوان جنوبی مدخل و درِ کاروانسرا است. در چهار ضلع چهار طویله انداخته اند و این کاروانسرا را حاجی علینقی تاجر کاشی مرمت کرده است و در بیرون کاروانسرا چهارده ایوان رو به مشرق ساخته است.
همچنین صنیعالدوله در سفرنامه مراجعت ناصرالدین شاه قاجار از خراسان مینویسد: «پس از طی مسافتی به روستای ده نمک میرسیم که در کتب قدیم به نام قریه الملح از آن یاد شده و عربها آن را قصر الملح نیز خواندهاند. ده نمک قلعه مدوّری دارد تقریباً به ارتفاع بیست ذرع دیوار آن گبری و مدخل قلعه رو به مشرق و خندق و پل داشته است. آب ده نمک از رودخانه است و سر چشمه آن واقع در لزوزه خاک فیروزکوه از کوهی در طرف شمال موسوم به رُهمه میباشد. از سرچشمه سه فرسخ است. در خارج قلعه ده و در این سنوات بعضیها خانه ساخته و در آنها مسکن گرفته اند.
محمد حسن خان فرنام معروف به اعتمادالسلطنه، فرزند حاج علی خان حاجب الدوله (اعتماد السلطنه) است . محمد حسن خان به سال 1256 خورشیدی به دنیا آمد با سمت نماینده نظامی به سفارت ایران در پاریس فرستاده شد .وی در دانشگاه پاریس ٬ تاریخ ٬جغرافیا و ادبیات فرانسوی را آموخت در بازگشت به تهران ناصرالدین شاه وی را به سمت ریاست دارالترجمه همایونی و ترزبان مترجم) ویژه شاه) و همچنین وزیر انطباعات (چاپ و نشر) گمارد. و زیر نظر او روزنامه ی سلطانی “مریخ” و “روزنامه نظامی” و ماهنامه “علمی” و روزنامه مصور “شرف” منتشر می شد .
در درازنای زندگانی خود به سمت های گوناگونی رسید و سپس همچون پدرش به او فرنام اعتماد السلطنه داده شد و وزیر انطباعات گردید. در سال 1290 در سفر نخست ناصرالدین شاه به اروپا او نیز با سمت «ایشیک آقاسی باشیگری»(رئیس تشریفات) به همراه شاه به اروپا رفت شاه پس از بازگشت از اروپا تشکیلات و تغییراتی تازه در هیأت دولت ایجاد کرد در این تغییرات “امام قلی میرزا اعتماد الدوله”، پدر زن اعتمادالسلطنه وزیر دادگستری شد و اعتمادالسلطنه نیز معاون او شد. وی در سیزده نوروز سال 1313 مهی و یک ماه پیش از کشته شدن ناصرالدین شاه بر اثر سکته در سن شصت و چهارسالگی درگذشت . و در شهر نجف به خاک سپرده شد .
وی خوشبختانه یادداشت ها و یادبودهای روزانه چند سال خود را هرچند کوتاه نوشته است و چون به اندرونی شاه راه داشت نکتههای قابل توجهی از زندگی خصوصی و مسائل پشت پرده را به نگارش درآورده است. کتاب عظیم و پرحجم مطلع الشمس در حقیقت دائرة المعارف بزرگى است که به لحاظ دارا بودن اطلاعات بسیار گسترده و متنوع در جغرافیا و تاریخ و فرهنگ و هنر در زمینه هاى گوناگون، از اهمیت و اعتبارى بى مانند برخوردار است.نخستین چاپ آن در سالهاى 1301 تا 1303 هجرى قمرى ، هنگامى که نویسنده تصدى امور وزارت انطباعات و دارالترجمه شاهى را عهده دار بود، صورت پذیرفت.
جلد اول وضع جاده تهران به مشهد را از لحظه خروج کاروان ناصرالدین شاه از دارالخلافه تهران تا ورود به مشهد از راه دماوند و فیروزکوه و بسطام و بجنورد و قوچان، منزل به منزل وصف مى کند و اوضاع هر یک از شهرها و روستاهاراشرح میدهد
جلد دوم وصف دارالقدس مشهد، آقار و ابنیه و شرح اماکن متبرکه این شهر و اطراف آن، زندگى نامه بزرگان و مفاخر آن، بویژه شرح زندگانى امام على بن موسى الرضا علیه السلام و بارگاه پرجلال اوست و همچنین فهرست منظمى از کتابهاى آستان قدس رضوى را دربردارد .
جلد سوم شرح بازگشت ناصرالدین شاه به دارالخلافه تهران از طریق نیشابور و سبزوار و دامغان و سمنان و ورامین است که شرح کاملى از احوال و آثار بزرگان هر یک از این شهرها را نیز شامل مى شود