یخچال بالای روستای تاریخی ده نمک
یخچال بالا در قسمت شمالی روستای تاریخی ده نمک و در قسمت شمال غربی کاروانسرای صفویه ده نمک ملقب به کاروانسرای بالا قرار دارد در روستای ده نمک در حال حاضردو یخچال خشتی به صورت گنبدی خود نمایی میکند یخچال های حاضر جز آب انبارهای موجود روستا میباشد و در سازمان میراث فرهنگی و کشوری کشور تحت شماره ۵۸۲۰ ذر تاریخ ۱۳۸۱/۰۳/۲۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است این یخچال برای تامین یخ رعایا طراحی و ساخته شده است یخچالهای ده نمک شباهت زیادی به آب انبارهای روستا دارد در گذشته در اطراف این یخچالها حوضچه های عمیقی با سطح بیش از بیست متر وجود داشته که در زمستان پر آب میشده است تا یخ بزنند و در سایر روزها بر روی این یخ ها آب پاشی میشده تا قطر یخ بیشتر از پیش شود سپس یخ ها را قطعه نموده و در یخدان و یا همان یخچال ها نگهداری می کردند .
مصالح تمامی یخچال های موجود از خشت خام و پخته و به صورت گنبدی و ارتفاع آن ها از سطح زمین بیش از هفت متر و عمق آن نیز بیش از چهار متر میباشد عمق باعث حفظ سرما و نگهداری یخ میشده است .
رمز و رازی در ساختار یخچالها که روزگاری در قلب تابستانهای داغ و سوزان، خنکای آب گوارا را به درون خانه میکشاند، وجود دارد. از پیشینه تاریخی یخچالها اطلاعاتی در دست نیست و تنها دکتر جان فرایر در قرن یازدهم در سفرنامه ایران اشاره میکند که «در این زمان ذخیره ساختن یخ، رسمی متداول و دیرین سال شمرده میشود و امکان آن میرود که همراه با مغولان وارد ایران شده است .
استان سمنان با توجه به کویری بودن منطقه از این معماری بیبهره نبوده است و هنوز در جای جای آن از جمله در روستای ده نمک نیز میتوان آثار این شاهکارهای معماری را مشاهده کرد.