آداب و رسوم مردم روستای ده نمک
- آداب و آیینهای نوروزی در روستا
روستای تاریخی دهنمک به دلیل دارا بودن فرهنگ کهن و اصیل، دارای مجموعهای از آداب و آیینهای جالب در ایام مختلف سال است
پنج شنبه آخر سال و همچنین یک شب مانده به عید نوروز مردم به نیت مردگان خود خیرات کرده نانى محلی به نام گولاچ مىپزند. سپس آن را به قبرستان مىبرند و خیرات مىکنند.
مردم معتقدند در این روز، مردگان چشم به راه خیرات زندهها هستند و این روز به آنان تعلق دارد. حتى مقدارى خوراکى روى قبر مىگذارند و دعا و قرآن مىخوانند و به خانه خود برمىگردند.
مردم در شب عید چراغى در منزل روشن مىکنند که باید تا صبح روشن بماندچند ساعت قبل از تحویل سال نو، سفره هفتسین را مىچینند. سفره هفتسین عبارت است از خمیر، سرکه، ماست، ماش، تخممرغ، تخم مرغ رنگ کرده، سبزه. سمنو، سنجد، سیر، چراغ، پنیر، شیر و هویج و قرآن نیز در آن مىگذارند.
یکی از آداب استقبال از نوروز در این روستا انجام خانه تکانی و غبارروبی از وسایل زندگی است. درگذشته زنان برای این منظور وسایل و البسه ها را به محله ماشین خانه و یا چهل پله برای شیتشو می بردند .
رویاندن سبزه نیز غالباً از اوایل اسفند آغاز شده و در این بین کاشت گندم، جو، پیاز، عدس و … درون بشقاب و کاسه متداول بوده است. همچنین درست کردن سمنو و سرخ کردن تخم خربزه ، کندم و شاهدانه و کنجد برای سفره هفت سین در بین خانواده ها رسم بوده است . سمنو پزان همراه با آداب و اعتقادات خاصی همراه بود و خانوادههای بسیاری برای ادای نذر و یا گرفتن حاجت این کار را انجام میدادند.
برخی زنان نیز تخم شاهی را بر روی کوزههای سفالی سبز میکردند، سبزههای نوروزی در میان سفره عید نهاده و تا سیزدهم نگه داشته میشد.
مردم روستای تاریخی دهنمک همچون مردم سایر قسمت های ایران از انواع غذاها، نان ها و سبزی های محلی در سبد غذایی خود استفاده می کنند. برخی از غذاها و نان ها (همچون تافتان ولواش محلی ملقب به چپاتی) و آبگوشت خربزه و ته چین از جمله غذاهایی است که صرفاً در این روستا تهیه و طبخ می شوند که جزو غذاهای خاص محلی است.
پوشاک
در گذشته پوشاک مردم به نحوی با وضعیت آب و هوایی روستا در ارتباط بوده . امروزه لباس های معمول که زنان و مردان ده نمکی می پوشند همان کت و شلوار و پیراهن برای مردان و چادر و مانتو، شلوار و پیراهن برای زنان است. از سوی دیگر، مردم شهرستان ده نمک کمتر از لباس های محلی استفاده می کنند و لباس های معمول روز که در همه مناطق ایران مورد استفاده است در این خطه از ایران نیز رواج دارد.
آداب سحر و افطار درماه مبارک رمضان .
از دیرباز تاکنون یک یا چند روز مانده به رمضان، مردم به پیشواز این ماه رفته و گرفتن روزه را آغاز و علاوه بر آن مسجد را نیز غبارروبی و نظافت می کنند.پیش از این در شب های ماه رمضان و به هنگام سحر فردی بر روی پشت بام خانه خود یا مسجد اقدام به خواندن دعا و مناجات می کرد، گاهی نیزاین فرد در حین گذر از کوچه های هر محله با خواندن ادعیه سحرگاهی اهالی را بیدار می کرد.امروزه صدای دعا و مناجات از بلندگوی مسجد روستا به گوش می رسد. ولی روش هایی مثل کوبیدن بر روی ظروف مس و طبل، بیدار کردن اهالی یک کوچه، یا محله توسط فردی از همسایگان و زدن زنگ خانه یا کوبیدن دیوار خانه های قرار گرفته در مجاورت یکدیگر نیز در گذشته مرسوم بوده است .
آداب و سنن مراسم شب های قدر .
اهالی روستای تاریخی دهنمک در شب های قدر پس از صرف افطار در مسجد صاحب الزمان روستا حضور یافته و با خواندن قرآن و دعاهای جوشن کبیر، مجیر، افتتاح و ذکر مصیبت به شب زنده داری مبادرت می ورزند.
زنان نیز در این شب ها خرما، انواع نان محلی، وغیره بین عزاداران تقسیم میکردنداهالی روستای تاریخی دهنمک در روز شهادت حضرت علی(ع) از انجام فعالیت های روزمره خودداری کرده و مرسوم بود که مردم شیر دام های خود را در این روز به فقرا و نیازمندان داده یا برای تهیه افطار و پذیرایی از نمازگزاران به مسجد صاحب الزمان روستا میبردند.اقدام اهالی نقاط مختلف برای گستردن سفره افطاری در لیالی قدر بسیار چشمگیر است. تهیه و تقسیم کردن خیرات برای آمرزش اموات نیز در این شبها مورد توجه اهالی روستا است.
آداب و سنن عید سعید فطر :
در آخرین روز از ماه مبارک رمضان، اهالی روستا مختلف خود را برای فرا رسیدن عید رمضان آماده می کنند. برای این منظور غسل کرده، لباس تمیز یا نو پوشیده و به استقبال عید فطر می روند.
رؤیت هلال ماه شوال نشانی بر پایان ماه مهمانی خدا است که این امر در گذشته توسط افراد خبره و مطلع به اطلاع مردم رسانده می شد
نماز عید فطر همزمان با طلوع خورشید با ذکر اللهم لبیک در روستا بر پا می می شود.
پس از نماز مومنین با یکدیگر روبوسی کرده و قبولی طاعات یکدیگر را از باریتعالی طلب می کنند، صله رحم، زیارت اهل قبور و اماکن مقدس و دید و بازدید از جمله آداب این عید فرخنده است.
دیگر اینکه اهالی هر محل به دیدن خانواده هایی که به تازگی عزیزی را از دست داده اند و به اصطلاح «نوعید» دارند می شتابند؛ عیادت از بیماران و بردن هدیه برای نوعروسان از دیگر آداب این روز است.
آداب و رسوم ماه محرم در روستای تاریخی دهنمک :
در روزهای پایانی ماه ذی الحجه و هم زمان با فرا رسیدن ماه محرم اهالی روستای تاریخی دهنمک مسجد، تکیه و امام زاده را غبارروبی کرده و در و دیوار این اماکن را سیاهپوش می کنند.
در گذشته در روستا و طی روزهای اول و دوم ماه محرم روضه حضرت مسلم، روز سوم و چهارم روضه حر بن ریاحی، روز پنجم روضه حضرت ابوالفضل، روز ششم روضه حضرت علی اکبر(ع) و حضرت قاسم (ع)، روز هفتم و هشتم روضه حضرت قاسم و حبیب بن مظاهر و در روز نهم محرم به چگونگی حوادث واقعه عاشورا می پردازند .
از شب اول ماه محرم در مسجد صاحب الزمان و تکیه حضرت ابوالفضل پس از نماز مغرب و عشاء مجالس مداحی، ذکر مصیبت و سینه زنی و تعزیه خوانی برپا می شده است . علاوه بر آن عزاداران در اماکن ذکر شده با اطعام نذری پذیرایی میشدند. با توجه به موقوفه بودن بخشی از زمین های روستای ده نمک و وصیتنامه های صادره عموما در روز عاشورا از محل درآمد آنها در طول سال مخارج عزاداری ایام محرم تأمین میشده است