روستای ده نمک
۱-موقعیت جغرافیایی: روستای ده نمک در مختصات جغرافیایی ۵۲ درجه و ۴۳ دقیقه طول شرقی و ۳۵ درجه و ۱۵ دقیقه عرض شمالی واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا ۹۰۱ متر است فاصله روستا تا بخش مرکزی ارادان ۲۳ کیلومتر ،گرمسار ۳۵ کیلومتر ، تهران ۱۴۴ کیلومتر و همچنین تا بخش مرکزی شهر سمنان (مرکز استان) ۷۵ کیلومتر فاصله دارد روستای ده نمک در حال حاضر تابع دهستان کهن آباد بخش آرادان شهرستان گرمسار می باشد
۲– تاریخچه روستا:روستای ده نمک به لحاظ تاریخی تقریباَ مرز بین ایالات ری و قومس قدیم محسوب شده و بین روستاهای تاریخی بیابانک و لاسجرد (از سمت شرق) و دهستان ارادان (سمت غرب) قرار گرفته که آثار تاریخی به جا مانده در این روستا خصوصاَ قلعه های قدیمی حکایت از قدمت تاریخی و دیرینه آن دارد منطقه سمنان در تمامی دوره حکومت ماده ها وهخامنشیان (کومیسنه یا کومیشان) (قومی بعد از اسلام) جزء ایالت بزرگ پارت به شمار می رفته است اشکانیان ایالت ایران را به هجده بخش وسیع تقسیم کردند که یکی از ایالتهای مهم آن (کمیسن قومیس) یا قومس در نواحی سمنان و دامغان کنونی بود.به دلیل قرار گرفتن جاده ابریشم در گستره حکومت اشکانی و قرار گرفتن در مسیر بازرگانی بین امپراتوری روم و حوزه مدیترانه و امپراتوری هان در چین، این امپراتوری به مرکزی برای تجارت تبدیل شد.وجود بخش های از قلعه مخروبه در جنوب روستا (قلعه خرابه) با قدمت حدود ۲۰۰۰ ساله ، بیانگر این مطلب است که در این دوره با ساخت و استقرار پادگانها و قلاع ها از آنها جهت آموزش سربازان ودفاع و حفاظت از منطقه و و درگیری با دشمن مورد استفاده قرار میگرفته است.قومس در دوران حکومت ساسانیان بخشی از ایالت بزرگ و معروف (پزشخوارگر) به شمار می رفت ۰ مرحوم بهار ضمن یادداشتهای خود در کتاب مجمل التواریخ و القصص در مورد حدود و موقعیت پشخوارگر چنین می نویسد : پشخوارگر نام سلسله جبالی است از دره خوار ری تا سوادکوه و دماوند و سلسله البرز تا رودبار قزوین این منطقه طی تاریخ دو هزار ساله خود شاهد فراز و نشیب ها ، جنگها ، شکستها و پیروزیهای بی شمار بوده است در دوره های بعد از اسلام جزو سرزمین تاریخی ، کومش یا قومس به شمار می آمد .در نیمه قرن هفتم میلادی در زمان یزدگرد سوم آخرین پادشاه سلسله ساسانی ، مهاجمان عرب کشور ایران را به تصرف خود در آوردند (اعراب) نخست شهر بزرگ و آباد ری را تسخیر کردند سپس به شمال شرقی رفته به سرزمین کومش که شامل شهرهای سمنان ، دامغان ، بسطام بود رسیدند و آن را تسخیر کردند منطقه ده نمک و اطراف آن به چند علت مورد توجه حکومتهای وقت قرار داشته است. قبل ازاسلام به خاطر موقعیت جغرافیایی خود که محل عبور کاروانهای مسیر جاده بزرگ و معروف ابریشم بوده و نیز مرز بین ایالت ری و قومس محسوب می شده و بعد از اسلام هم به علت اینکه در مسیر عبور کاروانهای زیارت امام رضا(ع) به سمت خراسان بوده از اهمیت زیادی برخوردار بوده بطوریکه در زمان صفویه کاروانسرای آجری در روستا ساخته شده که مورد استفاده کاروانیان قرار میگرفته است به همین خاطر در مسیر کاروانهایی که از ری به خراسان طی طریق می نمودند ، ده نمک چهارمین منزلگاه محسوب میشده و این مطلب در کتب متعدد تاریخی درج گردیده است.
علاوه بر موارد فوق منطقه ری ، خار و قومس به علل متعدد در دوره های مختلف تاریخی محل کشمکش حکومت ها و امرای آنها بوده است.منطقه ری و اطراف آن همواره مامن خاندان علوی از ظلم و جور حکام بنی عباس بود۰ وجود آرامگاه های متعدد امام زاده ها مانند امامزاده علی اکبر (ع) در منطقه ارادان و امام زاده عبداله در منطقه کوهستانی شمال روستا و نظایر آن همگی موید این نظر می باشدآنچه از کتب تاریخی برمی آید ، جنگهای متعددی در منطقه به وقوع پیوست و قلاع باستانی و چند هزار ساله منطقه به دست زندیه و سپس امرای دیلمیان و اسماعیلیه بازسازی و احیا شدایالت قومس یا کومش از کانونهای مهم اسماعیلیان در قرنهای ششم و هفتم هجری بود۰ به طوریکه در این ایالت ۱۵۰ قلعه در اختیار این فرقه بود که هر مجموعه از آنها را یک کدخدا و هر قلعه مجزای آن را یک محتشم که به منزله فرماندار کل یا حاکم بزرگ بود زیر نظر داشت منطقه ده نمک و اطراف آن در دوره اسلامی به جهت ارزش استراتژیکی آن جزء قلمرو آل زیار ، آل بویه ، زندیه ، علویان ، اسماعیلیه و نیز سلسله سادات بوده و در مسیر ادوار تاریخ همواره مورد استفاده اقوام و طوایف مختلف قرار می گرفته است ۰ با پیروزی فرقه اسماعیلیه به رهبری حسن صباح در درگیری با امرای بنی عباس و سلاطین دیگر، اسماعیلیان با تصرف قلاع (استوناوند) و (اردهن) و (لاجوردی ) در مسیر ری به خراسان این راه ها را به دست خود گرفتند و از کاروانیان باج و خراج می گرفتند در گذشته قلاع متعددی که مورد استفاده فرقه اسماعیلیه قرار می گرفته در منطقه وجود داشته که اکثراَ توسط سپاه مغول و شخص هولاکوخان ، آخرین بار تسخیر و تخریب شده است این منطقه در دوران مغول و سپس تیمور لنگ از حمله و کشت و کشتار در امان نماید و متحمل خسارات جانی و مالی بسیار شد پس از ظهور و استقرار حکومت صفویان و سرکوب گردن کشان ، ولایات فیروزکوه ، فوار ، سمنان و سنگسر به تصرف صفویان درآمد علاوه بر موارد ذکر شده نواحی کوهستانی (البرز) جزء مناطق تاریخی هستند که بنابر گزارش باستان شناسان، محلهای اولیه سکونت انسان بوده است و قدمت چندین هزار ساله
۳-۱- قلاع باستانی ده نمک
در روستای د ه نمک قلعه قدیمی نسبتا سالمی وجود دارد که به آن قلعه گبری یا کافر قلعه می گویند که در برخی کتب و اسناد تاریخی از جمله وقف نامه ده نمک که در قرن هشتم هجری قمری نوشته شده به آن اشاره شده است که مربوط به ایرانیان قبل از اسلام است۰وجود دژها و قلعه های موجود در منطقه، بیانگر این مطلب است که در اعصار گذشته این مناطق محل تجمع نیرو جهت حفاظت و دفاع در برابر دشمن و همچنین درگیری سپاهیان سلاطین بوده است این قلعه مدورحدود ۱۰۰۰ متر مربع وسعت دارد و ارتفاع فعلی آن بین ۸ الی ۱۰ متر می باشد که به نظر میرسد در دوره قبل از اسلام ساخته شده است ، قلعه پر ابهت و مستحکم ده نمک که با خشت های خام بزرگ ساخته شده پابرجا بوده و منظره ای زیبا به روستا بخشیده است۰آثار به جا مانده از درون قلعه ها حاکی از آن است که این قلاع توسط راهی زیرزمینی با هم ارتباط داشته اند که در موارد اضطراری از آنها استفاده می کردند۰
۳-۲- (قلعه خرابه)
قدیمی ترین اثر تاریخی روستای ده نمک بقایای یک قلعه قدیمی میباشد که در جنوب روستا واقع است و از قلعه سالم ده نمک حدود ۱۰۰۰ متر فاصله دارد که در حال حاضر فقط قسمتهایی از دیواره آن باقی مانده و بقیه تخریب گردیده است۰ مصالح به کار رفته در ساخت آن دارای ساختاری متشکل از گل رس دارد و از نظر قدمت متعلق به دوره اشکانیان (حدود ۲۰۰۰ سال) است۰
۳-۳- کاروانسرای ده نمک
کاروانسرای ده نمک در ۳۶ کیلومتری شرق گرمسار و از نوع چهار ایوانی است۰ این کاروانسرا در زمان صفویه ساخته شده و به شکل مربع مستطیل است۰ سردر ورودی با دو گوشواره دو طبقه به شکل ذوزنقه است که در ضلع جنوبی کاروانسرا قرار دارد۰ در پشت هر ایوان اتاق مستطیل شکلی قرار دارد که ارتباط بین اصطلبهای چهارگانه را قطع می کند از این محل اخیراَ جهت مراسم المپیاد ستاره شناسی و همچنین مراسم باستانی چهارشنبه آخر سال استفاده می شود۰
۳-۴- یخدانها و آب انبار قدیمی:
در روستای ده نمک ۲ یخدان و یک آب انبار قدیمی وجود دارد۰ قدمت آب انبار موجود مربوط به زمان قاجاریه است و در شرق کاروانسرا واقع شده و تا حدود سه دهه قبل از آن استفاده میشد.همچنین دو یخدان در روستا وجود دارد که یکی در مجاورت و ضلع شمالی کاروانسرا واقع شده و دیگری در مجاورت قلعه روستا (مرکز روستا ) واقع شده از یخدانی که در کنار کاروانسرا قرار داشت تا ۵ دهه قبل ، توسط اهالی از ان استفاده میشده است..
۳-۵- آثار تخریب شده روستا:
این روستا دارای یک آب انبار قدیمی بود که اهالی روستا به آن ژیراو و یا چهل پله می گفتند. آب قنات از انتهای این آب انبار جریان داشت و دسترسی به آب پس از عبور از چهل پله میسر می شد . اهالی روستا درساعات گرم روز و یا ایام ماه مبارک رمضان (به جهت خنک بودن )داخل راهرو آن به استراحت می پرداختند. این اب انبارتا ۵۰ سال پیش مورد استفاده اهالی روستا قرار داشت که متاسفانه با گذشت زمان تخریب و نهایتا داخل ان با خاک پر گردید همچنین یک آب انبار آجری در روستا وجود دارد که بخشهایی از سر در آن قبل از انقلاب در موقع تعریض واسفالت جاده اصلی تهران به مشهد که از جلوی این آ ب انبار می گذشت تخریب گردید ولی نسبتا سالم است .از آثار قدیمی تخریب شده در روستا می توان به حمام قدیمی ، چاپارخانه ، کوره آحر پزی ، ، خانه بهداشت، کاروانسرای خشتی ، آسیابهای قدیمی و … اشاره کرد۰
۴– جاذبه های دیدنی و گردشگری:
روستای ده نمک و ناحیه اطراف آن به سبب ویژگی های خاص موقعیتی و تاریخی ، مجموعه ای از مناظر دیدنی مانند جنگلهای گز در منطقه کویری جنوب روستا و همچنین همجواری با مناطق ییلاقی در منطقه کوهستانی شمال مانند روستاهای رامه بالا و رامه پایین ، قالیباف که مناطق خوش آب و هوا و جاذبه های گردشگری استان سمنان محسوب می شوند قرار گرفته همجنین آثار تاریخی داخل روستا که شامل کاروانسرای شاه عباسی (دوره صفویه) ، آب انبار ، یخدانها ، قناتها و قلعه های باستانی و دیگر آثار قدیمی می باشد و نیز مراسم تعزیه خوانی در ایام محرم در حسینیه روستا و مراسم چهارشنبه سوری در کاروانسرای شاه عباسی در پایان سال و نیز وجود پارک گردشگری که در غرب روستا وجود دارد،روستای ده نمک را به عنوان یکی از روستاهای با قابلیت جذب گردشگری در منطقه کرده است .اگرچه تورهای گردشگری در فواصل سال و ایام عید نوروز بازدید کنندگان محترم را در روستای ده نمک با آثار خود شور و هیجان می بخشد ولی این روستا با توجه به قدمت و آثار باستانی و جاذبه گردشگری شاخص خود در منطقه ، بایستی بیش از پیش مورد توجه قرارگیرد که این امردر صورت بازسازی آثار تخریبی و پرداختن به امکانات رفاهی و توریستی در روستاٍ ، و شناساندن آن به مردم انشائالله تحقق می یابد.
نیک سیرت
