آب انبار های روستای تاریخی ده نمک :
آب انبار (آب انبار بالای ) روستای ده نمک (به زبان ده نمکی مزونبل)
آب انبار صفویه کاروانسرای شاه عباسی روستای ده نمک :این آب انبار منسوب به دوره قاجار است و دارای پاشیر، مخزن و پوشش گنبدی مخزن که به شکل پلکانی ساخته شده می باشد که البته دارای سردری نیز بوده است، پلان مخزن همانند اکثر مخازن معمول آب انبارها منطقه براساس دایره ساخته شده که قطر خارجی آن در حدود ۵/۱۰ متر و عمق آن حدود ۵/۸ متر از سطح زمین می باشد.این آب انبار دارای پوشش گنبدی بروی مخزن می باشد که سطح خارجی آن بصورت پلکانی می باشد، مصالح اصلی بکار رفته آجر و ملات می باشد و با تزئینات حصیری کار شده است.در ساخت مخزن از مصالح سنگ وشفته آهکی با روکش ساروج استفاده شده است،لازم به ذکر است دو راه دسترسی یکی در شرق و دیگری در غرب وجود دارد.این آب انبار در فهرست آثار ملی کشور و تحت شماره ۵۸۱۳در سال ۱۳۸۱توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور به ثبت رسیده است این آب انبار بر سر راه اصلی جاده تهران به خراسان و در بخش شمالی جاده و شرق کاروانسرای بالا و غرب کاروانسرای پائین روستای ده نمک ساخته شده است . پله های ورودی آب انبار از سمت جنوب میباشد برای رفتن و رسیدن به مخزن و یا همان پاشیر میبایست بیش از چهار متربه زیر زمین رفت . اساس معماری آب انبارصفویه روستای ده نمک، مانند سایر بناها، تابع شیوه، سنت و سبک رایج زمان خود بوده است. با این ترتیب میتوان پنداشت که آب انبار بالا که متعلق به دوره شاه عباسی است نیز تابع شیوه معماری زمان بوده و معماری خاصی داشته است شیوه معماری، محل و منطقه، مصالح ساختمانی و موقعیت جغرافیائی نقش موثری در ایجاد این بنا داشته است این آب انبار که بنای آن تماما از آجر میباشد در بالای جاده قدیمی که از دل روستا گذر میکرد و در داخل روستا و بخش شمالی آن و پائین کاروانسرای صفویه بنا شده است که اهالی این آب انبار را آب انبار بالا می نامند این آب انبار در ضلع جنوب شرقی کاروانسرای شاه عباسی و مابین کاروانسرای پائین و کاروانسرای بالا میباشد .
برطبق تاریخی بنیاد کاروانسراها در ایران از زمان هخامنشی آغاز می شود : هر دوت مورخ یونانی در کتاب پنجم خود از ساختمانهایی گفتگو می کند که توسط هخامنشیان بین شوش و سارد ساخته شده بود ، هر دوت از یکصد و یازده بنای شبیه کاروانسرا (چاپارخانه) نام می برد که در فاصله حدود ۲۵۰۰ کبلومتر بین پایتخت هخامنشی و سارد بنا گردیده بود و کاروانیان این فاصله را در طی سه ماه طی می کردند .ازدیاد توقفگاه ها یا کاروانسراها در گذشته برای راههای ارتباطی ، جریان اقتصادی کشور که مورد توجه و علاقه حکومت بوده می باشد . مطالعه راههای ارتباطی و جاده های بازرگانی و نظامی و نتایج تحقیقات و کاوشهای باستان شناسی معلوم می دارد که از گذشته دور نیاز وافری به ایستگاه های بین راه و امنیت و رفاه کاروانیان احساس می شده است. گرچه ساختمان یا بنای ساخته شده ای از این گونه کاروانیان از عهد هخامنشی بجای نمانده، ولی کاوشهای علمی در آینده اینگونه مراکز و ایستگاه های ارتباطی شناخته و نحوه معماری آن را روشن خواهد ساخت .
آب انبار بالا منسوب به دوره قاجار است و دارای پاشیر، مخزن و پوشش گنبدی مخزن که به شکل پلکانی ،ساخته شده می باشد که البته دارای سردری نیز بوده است، پلان مخزن همانند اکثر مخازن معمول آب انبارها منطقه براساس دایره ساخته شده است قطر خارجی این بنا در حدود ۵/۱۰ متر و عمق آن حدود ۵/۸ متر از سطح زمین می باشد.این آب انبار دارای پوشش گنبدی بروی مخزن می باشد که سطح خارجی آن بصورت پلکانی می باشد، مصالح اصلی بکار رفته آجر و ملات می باشد و با تزئینات حصیری کار شده است.در ساخت مخزن آب انبار از مصالح سنگ وشفته آهکی با روکش ساروج استفاده شده است،لازم به ذکر است دو راه دسترسی یکی در شرق و دیگری در غرب وجود دارد. آب انبار در فهرست آثار ملی کشور و تحت شماره ۵۸۱۳در سال ۱۳۸۱توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور به ثبت رسیده است .این آب انبار بر سر راه اصلی جاده تهران به خراسان و در بخش شمالی جاده و شرق کاروانسرای بالا و غرب کاروانسرای پائین روستای ده نمک ساخته شده است . پله های ورودی آب انبار از سمت جنوب میباشد برای رفتن و رسیدن به مخزن و یا همان پاشیر میبایست بیش از چهار متربه زیر زمین رفت همزمان در مقابل این آب انبار ، آب انبار دیگری قرار داشت که در ده هفتاد متاسفانه تخریب گردید.اساس معماری بناهای روستای ده نمک، مانند سایر بناها، تابع شیوه، سنت و سبک رایج زمان خود بوده است. با این ترتیب میتوان پنداشت که آب انبار بالان که متعلق به دوره قاجار است نیز تابع شیوه معماری زمان بوده و معماری خاصی داشته است شیوه معماری، محل و منطقه، مصالح ساختمانی و موقعیت جغرافیائی نقش موثری در ایجاد این بنا داشته است این آب انبار در جوار کاروانسرای صفویه روستای تاریخی ده نمک آرادان قرار گرفته است .آرتور ابهام پوپ معتقد است که «احداث و ایجاد آب انبار وکاروانسراها در ایران پیروزی بزرگ معماری ایران است و در هیچ جای دنیا کاربرد و ویژگی های خاص معماری آن را نمی توان دید.
