آب انبار کوچک روستای ده نمک
این آب انبار دقیقا مقابل درب ورودی کاروانسرای صفویه ده نمک و در ضلع جنوبی جاده اصلی روستا (تهران به مشهد )و در کنار قهوخانه ده نمک واقع بود . این آب انبار نیز همانند آب انبار چهل پله با خشت و آجر ساخته شده بود
مخزن آب آنبار کوچک همانند دو آب انبار دیگر سرپوشیده و آببندیشده و ساختهشده در پایینتر از سطح زمین که بهمنظور ذخیرۀ آبآشامیدنی برای ایام کمآبی یا پایداری در برابر دشمن در هنگام محاصره شدن و استفاده از آب خنک در تابستان در روستا، دژها، مسیر راه کاروانرو (جاده ابریشم)، ساخته شده است.
آبانبار، برکه، حوض، مصنعه و نامهای دیگر، مخازن آب زیرزمینی را میگویند که برای رفع نیاز مردم بخصوص ساکنین روستا و رهگذران جاده ابریشم برای تامین به آب شرب ساخته شده است.
نحوه ساخت آب انبار، تصفیه و عایق بندی آن با اصول مهندسی و علمی مطابقت دارد. برای تصفیه از روشهای فیزیکی و شیمیایی استفاده میشود. ته نشین شدن مواد زاید، اضافه کردن حجم مشخصی از نمک به منظور تجزیه آن ، استفاده از ترکیبات آهکی جهت گندزدایی و استفاده از کیسههای زغال به منظور بو گیری از جمله روشها است.
در پشت این آب انبار باغچه مرحوم شرطعلی وجود داشت این آب انبار نیز همانند آب انبار چهل پله در ده هشتاد شمسی متاسفانه در طرحی که هیچ وقت اجرا نشد تخریب و به زیر خاک رفت بر اساس مصوبه میراث فرهنگی مقرربود در روبروی کاروانسرای شاه عباسی و میدانی احداث گردد تا مسافران ضامن آهو هم بتوانند اسراحتی در این مکان بنمایند و هم بازردیدی از بناهای روستا داشته باشند لیکن متاسفانه پس از تخریب آب انبار کوچک وهم سطح نمودن آن مسیر جاده عبوری نیز بر اساس مصوبه راه و ترابری عوض و جاده دیگری از بالای روستا کشیده شد .
آب انبارهای روستای تاریخی ده نمک از چهار عنصر اساسی تشکیل شده اند:
- خزینه- به شکل استوانه (محل ذخیره آب) که در دل زمین ایجاد شده ، آب جاری از مسیر لرزوره ارتفاعات رودخانه بالای روستا بر آن مسلط است.
- گنبد- پوششی به شکل نیمکره بر روی خزینه به منظور حفاظت آب از آلودگیهای محیطی و خنک نگهداشتن آن.
- پاشیر- راهرویی پلکانی جهت برداشتن آب از خزینه
- بادگیر- وسیلهای برای هدایت جریان هوا به درون آب انبار برای جلوگیری از فساد آب است
تعداد بادگیرها از یک تا شش با توجه به شرایط کار متفاوت است. یکی از عمده ترین مصالح در ساختمان آب انبار دیمه (deimah) است ، که از آهک و خاکستر و ماسه بادی تشکیل شده است. این ملات ضمن آب بندی بنا ، از فساد آب نیز جلوگیری می کند. - این آب انبار دارای یک ورودی و پاشیر است که در رو به سمت جنوب میباشد
در منطقه روستای تاریخی ده نمک با توجه به موقعیت و جمعیت آبادی و مخصوصا دسترسی به آب شیرین ،سه آب انبار در روستا موجود بوده هر سه آب انبارهای روستای ده نمک در مرکز مسکونی و در نقطه مناسبی از گذرگاه اصلی ودر کنار کاروانسرای شاه عباسی ساخته شده اند.
دلایل ایجاد آبانبار در روستای ده نمک را میتوان اینچنین بیان نمود .
الف) تبخیر شدن آب با توجه به کویری بودن محدوده روستا در اثر تماس مستقیم با گرمای خورشید و جریان هوا
ب ) فاسد شدن آب در هوای آزاد
ج) گرم شدن آب به علت تابش نور خورشید